tempo.gr

tempo.gr | Online περιοδικό ποικίλης ύλης

Μάριος Πλωρίτης: Για ποιο λόγο μερικοί συγγραφείς είναι δυσνόητοι;

Μάριος Πλωρίτης: Για ποιο λόγο μερικοί συγγραφείς είναι δυσνόητοι;

( 20 Ψήφοι )
Σύνταξη-επιμέλεια: tempo team | Τρίτη, 16.01.18 11:44
 

Μάριος Πλωρίτης: Για ποιο λόγο μερικοί συγγραφείς είναι δυσνόητοι;

Γιατί γράφουμε; Γιατί διαβάζουμε; Το ερώτημα ανακινεί, έμμεσα και για μυριοστή φορά, ένα άρθρο στην αγγλική εφημερίδα «Independent», σχετικά με τα δυσνόητα κείμενα και βιβλία.

Η απλή, στοιχειώδης απάντηση είναι, φυσικά: Γράφουμε, επειδή έχουμε να πούμε κάτι και θέλουμε να το μεταδώσουμε σε άλλους. Διαβάζουμε, επειδή θέλουμε να μάθουμε κάτι ή να απολαύσουμε, διαβάζοντας. Το γράψιμο-διάβασμα είναι ­ τι άλλο; ­ μια επικοινωνία συγγραφέα-αναγνώστη, ένας διάλογος, ένα δούναι και λαβείν. Η έλλειψη αυτής της επικοινωνίας σημαίνει είτε αδυναμία του συγγραφέα να μεταδώσει τις σκέψεις του, είτε αδυναμία του αναγνώστη να τις «μεταλάβει». Πράγμα που ακυρώνει και τη γραφή και την ανάγνωση.

Γιατί, όμως, μερικοί συγγραφείς είναι δυσνόητοι; Για τρεις, τουλάχιστον, λόγους: Ή επειδή δεν έχουν πραγματικά να πουν κάτι, και το κενό της σκέψης τους εκφράζεται με κενολογίες. Ή επειδή δεν ξέρουν, δεν μπορούν να διατυπώσουν τις σκέψεις τους με τρόπο προσλήψιμο απ' τους άλλους. Ή επειδή θέλουν να εντυπωσιάσουν τον αναγνώστη με τις περιπεπλεγμένες περιπλοκές του λόγου τους.

Συχνά, η ασάφειά τους οφείλεται και στους τρεις λόγους μαζί: Το «μήνυμά» τους είναι περίπου μηδαμινό, και το ξέρουν... δεν έχουν τη μπόρεση να εκφράσουν, έστω και αυτό το λίγο, σωστά και απλά... εφ' ω και το τυλίγουν με σύννεφα και χρυσόχαρτα και λαβυρίνθους «βαθιού στοχασμού» και «υψιπετών νοημάτων».

Λογικά, τα κείμενά τους δεν θα έπρεπε να τα διαβάζει σχεδόν κανείς, αφού κανένας σχεδόν δεν τα καταλαβαίνει. Κι όμως, αρκετοί όχι μόνο τα διαβάζουν (ή καμώνονται πως τα διαβάζουν), αλλά και τα θεωρούν «σοφά», ακριβώς επειδή τους είναι δυσπρόσιτα ή απρόσιτα. Εντυπωσιασμένοι από τους βερμπαλισμούς και τις σκουληκομερμηγκότρυπες του συγγραφέα, φτάνουν να πιστέψουν πως δεν φταίει εκείνος που είναι δυσνόητος, αλλά αυτοί που είναι «ανόητοι» και δεν μπορούν να κατανοήσουν τα υψηλά νοήματά του. Αρα, πρέπει να τον διαβάσουν, για να ενωτισθούν κάτι απ' τη σοφία του.

Γιατί αντιδρούν έτσι; Από αμάθεια, από μαζοχισμό (όπως λέει ο συντάκτης του άρθρου), από πλέγμα κατωτερότητας (μπρος στο «μεγαλείο» του σκοτεινού διανοητή), από σνομπισμό, ακόμα («αφού τόσοι τον χειροκροτούν, πρέπει κι εγώ να κάνω πως τον καταλαβαίνω και τον θαυμάζω»). Ίσως απ' όλα μαζί, και πάλι...

vivlio_4782903.jpg

Ο απλοϊκός Λουκάς του «Γιατρού με το στανιό» του Μολιέρου, ακούγοντας τα μπουρδο-λατινικά του απατεώνα Σγαναρέλλου, αναφωνεί έκθαμβος: «Θα είναι πολύ ωραίο, αφού δεν καταλαβαίνω γρυ!».

Κάτι ανάλογο διηγιόταν ο αξέχαστος Βασίλης Ρώτας: Όταν τέλειωσε τις φιλολογικές σπουδές του, γύρισε για λίγο στη γενέτειρά του, το Χιλιομόδι, και κουβέντιαζε με τους συχωριανούς του. Οι τελευταίοι πολύ απογοητεύτηκαν που ο νέος «δάσκαλος» τούς μιλούσε απλά, στη γλώσσα τους. «Κρίμα τα λεφτά που ξόδεψε ο γέρο Ρώτας για να σπουδάσει το γιο του ­ έλεγαν αφού καταλαβαίνουμε ό,τι λέει». Σοφία, γι' αυτούς, ήταν η ακαταληψία...

Το δίχως άλλο, υπάρχουν θέματα και κλάδοι πιο δύσκολοι από άλλους ­ απαιτούν να έχει ο αναγνώστης μια προπαίδεια, να διαθέτει κάποιες προσλαμβάνουσες παραστάσεις, να κατέχει ορισμένους «τεχνικούς» όρους. Από κει και πέρα, όμως, ακόμα και τα πιο «δύσκολα απ' τα δύσκολα» μπορούν να διατυπωθούν με τρόπο λαγαρό και ξεκάθαρο. Κι έτσι μόνο η γραφή εκπληρώνει τον προορισμό της ­ να μεταδώσει στον αναγνώστη τις όποιες γνώσεις και θέσεις της.

Αυτό δεν έκαναν οι μεγάλοι φιλόσοφοι, απ' τους πρώτους Ιωνες ως σήμερα; Πολλοί τους δεν έγραψαν τα έργα τους έμμετρα, και για να αποτυπώνονται καλύτερα στη μνήμη των ακροατών; Ο Πλάτων δεν υιοθέτησε τη διαλογική μορφή, για να κάνει πιο γλαφυρούς τους λόγους του; Ακόμα και του δήθεν «σκοτεινού» Ηράκλειτου, ποιος δεν κατανοεί τη μεγάλη του ανακάλυψη: την αρμονία που πηγάζει από τις αντιθέσεις σ' όλα τα πεδία της φύσης και των σχέσεων;

«Η σαφήνεια είναι η καλή πίστη, η ειλικρίνεια, η εντιμότητα των φιλοσόφων. Κι αυτή την εντιμότητα την είχαν και την έχουν οι αληθινοί σοφοί και οι σοφοί ποιητές. «Σοφόν το σαφές, ου το ασαφές», θα πει ο Ευριπίδης. Και ο Αριστοτέλης: «Η κυριότερη αρετή του λόγου είναι η σαφήνεια. Κι απόδειξη γι' αυτό, είναι ότι ο λόγος που δεν περικλείει την απόδειξη του περιεχομένου του, δεν εκπληρώνει τον προορισμό του» («Λέξεως αρετή σαφή είναι· σημείον γαρ ότι ο λόγος, ως εάν μη δηλοί, ου ποιήσει το εαυτού έργον»). Ή ακόμα, ο απόστολος Παύλος: «Εάν μη εύσημον λόγον δώτε, πώς γνωσθήσεται το λαλούμενον; έσεσθε γαρ εις αέρα λαλούντες» («Αν ο λόγος σας δεν είναι ευνόητος, πώς θα καταλάβουν τι λέτε; Στον αέρα θα μιλάτε»).

Στον αέρα λαλούν οι απόστολοι του ερέβους, καταφεύγοντας σε «ανεμώλια έπη» (κούφια λόγια), για να θαμπώσουν τους αφελείς.

Κάτι τέτοιους ταχυδακτυλουργούς σαρκάζει ο Σαίξπηρ, με το στόμα του Μπιρόν, στο «Αγάπης αγώνας άγονος» («Love's Labour's Lost»):

«Φράσεις από ταφτά, ακριβολογίες μεταξωτές,

τρίκλωνες περιφράσεις, κομψοφτιασιδώματα,

σχολαστικές φιγούρες· τέτοιες μύγες θερινές

με γέμισαν σκουλήκια, ξιππασιάς καμώματα».

Παλιατσαρίες όλα αυτά, θα πουν οι «μεταμοντέρνοι» (;). Κι όμως, ένας κάθε άλλο παρά παλιός, κάθε άλλο παρά «εύκολος» φιλόσοφος, που αυτοί πολύ θα τον «στιμάρουν», ο Βιττγκενστάιν, λέει:

«Ο,τι μπορεί γενικά να ειπωθεί, μπορεί να ειπωθεί με σαφήνεια, και για όσα δεν μπορεί να μιλάει κανείς, για αυτά πρέπει να σωπαίνει».

Α, και να τον άκουγαν!

grafeio_472890242.jpg

Ο Μάριος Πλωρίτης (1919-2006) ήταν σκηνοθέτης κινηματογραφικών ταινιών, δημοσιογράφος-επιφυλλιδογράφος, συγγραφέας, μεταφραστής και κριτικός λογοτεχνίας, αποτελώντας έναν πολυπράγμων άνθρωπο του πνεύματος και παράλληλα μια φωνή που λείπει πολύ στις μέρες μας. Το  απόσπασμα που μόλις διαβάσατε προέρχεται από εξαιρετικό κείμενο που συνέγραψε στις 5/9/1999 και το οποίο δημοσιεύθηκε στις «Επιφυλλίδες» του (β’ τόμος - Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων).

 

Προσθήκη νέου σχολίου

Το tempo.gr παρακαλεί του φίλους αναγνώστες του να γράφουν με ελληνικούς και όχι με λατινικούς χαρακτήρες (greeklish), όπως επίσης να αποφεύγουν και την υπερβολική χρήση κεφαλαίων γραμμάτων. Ο χώρος των σχολίων προσφέρεται σε όλους για να εκφράζουν ελεύθερα την άποψή τους, χωρίς καμία λογοκρισία από την πλευρά των Διαχειριστών, αρκεί η διατύπωση να βρίσκεται πάντοτε σε κόσμια πλαίσια. Επισημαίνεται ότι όσα σχόλια είναι συκοφαντικά, προσβλητικά, υβριστικά ή περιέχουν προσωπικά δεδομένα, συνδέσμους προς πορνογραφικό υλικό ή κάθε είδους άσεμνο και απαγορευμένο περιεχόμενο, θα διαγράφονται αυτομάτως.


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση

Περισσότερα Θέματα:

Πώς νίκησα την κατάθλιψη!

Ζούσα ήδη στην αυτοεξορία μου σχεδόν τρία χρόνια, όταν άρχισα να βουλιάζω ανεξέλεγκτα. Πατούσα στη σαθρή κινούμενη άμμο του διαρρηκτά δομημένου εαυτού μου, ούσα υπερευάλωτη πια κι ενώ παράλληλα κουβαλούσα πάνω μου τα βάρη της εντεταλμένης δυνατής «μάνας», προστάτιδας των αδυνάτων, μα ματαιωμένης κι αναποτελεσματικής. Κάπου εκεί, η, μέχρι…

Το ξεπούλημα της ΔΕΗ και το τέλος των ψευδαισθήσεων

Το ξεπούλημα της δημόσιας περιουσίας που λαμβάνει χώρα στον τόπο μας τα τελευταία χρόνια δεν βασίζεται σε κάποιο μυστικό σχέδιο που εκπορεύεται από άγνωστους και σκοτεινούς κύκλους αλλά αποτελεί την υλοποίηση μιας προδιαγεγραμμένης καπιταλιστικής επιδρομής, η οποία θα διενεργείται για όσο χρόνο ο μόχθος των εργαζομένων θα αποφέρει κέρδη.…

Μπορεί η αγάπη να γίνει μίσος;

Η αγάπη μπορεί να αλλάξει και να γίνει κάτι άλλο;  Η αγάπη μπορεί να περάσει στην απέναντι πλευρά που είναι το μίσος;  Ποτέ δεν μετάνιωσες για όσα έδωσες και όσα ένιωσες, για λόγια και πράξεις που ανεχόσουν ενώ δεν σου άξιζαν, για τα λάθη που συγχωρούσες με ένα χαμόγελο, γιατί πίστευες ότι το άτομο που αγαπούσες όλα αυτά τα άξιζε! Μέχρι…

Φόβος... Ο χειρότερός σου εχθρός!

Άτιμο συναίσθημα φίλε μου. Ο πιο κακός σύμβουλός σου. Ο μεγαλύτερος ανασταλτικός παράγοντας της ζωής σου. Η αιτία στις περισσότερες αποτυχίες σου. Έλα, πάμε αρκετά χρόνια πίσω. Θυμήσου τον εαυτό σου, όντας μικρό παιδί, κουκουλωμένο κάτω από τα σκεπάσματα. Τότε που το πορτατίφ σου, σε συνδυασμό με την ζακέτα που είχες κρεμάσει στην πόρτα,…

Ο τρόμος των παραμυθιών: Ζήσαν αυτοί καλά;

Ξεχάστε το ευτυχισμένο τέλος! Η αρχική ιστορία απέχει πολύ από αυτό! Ακόμη έχω μια δυσάρεστη αίσθηση από την παιδική μου ηλικία για κάποια παραμύθια... Καταρχήν, με κατέθλιβε το παραμύθι «Το κοριτσάκι με τα σπίρτα» (του Χανς Κρίστιαν Άντερσεν) που μια μικρή παρακολουθεί στο κρύο χαρούμενες οικογένειες στα σπίτια τους να γελούν, να τρώνε…

Πώς φτάσαμε ως εδώ;

Πώς φτάσαμε ως εδώ; αναρωτιέμαι κοιτώντας τη φωτογραφία μας. Πού πήγε εκείνη  η αγάπη που μας έδεσε, αυτή η δυνατή φλόγα για την οποία αισθανόμασταν ολόκληρους πως μας καίει. Όταν γνωριστήκαμε, πόση αγωνία είχαμε ο ένας κοντά στον άλλο να βρεθεί! Πόσο λαχτάρα υπήρχε μέχρι να έρθει το πρώτο μας φιλί! Όταν στα χέρια σου με κράτησες,…

Οι βροχεροί άνθρωποι

Έχεις βρεθεί στην εξοχή πριν αρχίσει να βρέχει; Έχεις μυρίσει το χώμα όταν τα σύννεφα έχουν μαζευτεί και ετοιμάζονται να ανοίξουν; Έχεις γευτεί ποτέ βρόχινο νερό; Η βροχή αρέσει στους λιγοστούς ρομαντικούς και στους μελαγχολικούς. Σε αυτούς που κανένας δεν ξέρει για την μελαγχολία τους, και κανένας δεν θα μάθει το μέσα τους. Είναι οι…

Τσάρλι Τσάπλιν: Όλα εξαρτώνται από μένα!

Ο Τσαρλς Σπένσερ «Τσάρλι» Τσάπλιν (1889-1977) ήταν ηθοποιός και σκηνοθέτης του βωβού κινηματογράφου, που άφησε εποχή στις πρώτες δεκαετίες του Χόλυγουντ, ενσαρκώνοντας τον Σαρλό και σκορπώντας γέλιο στους φίλους της 7ης τέχνης όλων των ηλικιών. Πέρα από το σημαντικό καλλιτεχνικό έργο του, έχουμε να θυμόμαστε τα σοφά λόγια του για τη ζωή,…

Πρόσφατα Δημοφιλή

Covid-19: Μην κλείνεις τα μάτια...

Όταν ήμασταν παιδιά και πηγαίναμε με τους γονείς μου στο χωριό της…

Για ένα γλάρο…

Κάθε χρόνο στο παλιό μας σπίτι ένα χελιδόνι έφτανε από νωρίς στη φωλιά…

Ο έρωτας που κατοικεί στο μυαλό σου

Υπάρχει μια πόρτα μέσα στο μυαλό σου η οποία συνδέεται με την πόρτα…

Τι κερδίζουμε όταν αγαπάμε τον εαυτό μας

Το να αγαπάμε τον εαυτό μας είναι τόσο ωφέλιμο και σημαντικό, που…

Ευχαριστώ τους μαθητές και τους καθηγητές μου...

Μια μέρα έπεσε στα χέρια μου το «Γαϊτανάκι» της Ζωρζ Σαρή. Δεν ήξερα…

Φόβος... Ο χειρότερός σου εχθρός!

Άτιμο συναίσθημα φίλε μου. Ο πιο κακός σύμβουλός σου. Ο μεγαλύτερος…
Στείλε το άρθρο σου

transparent

transparent


Το tempo.gr χρησιμοποιεί cookies για να σας προσφέρει τις καλύτερες υπηρεσίες. Χρησιμοποιώντας τον ιστότοπό μας, αποδέχεστε τη χρήση των cookies. Μάθετε περισσότερα.

Δέχομαι τα cookies από αυτό τον ιστότοπο.
Όροι χρήσης