tempo.gr

tempo.gr | Online περιοδικό ποικίλης ύλης

Μάριος Πλωρίτης: Για ποιο λόγο μερικοί συγγραφείς είναι δυσνόητοι;

Μάριος Πλωρίτης: Για ποιο λόγο μερικοί συγγραφείς είναι δυσνόητοι;

( 20 Ψήφοι )
Σύνταξη-επιμέλεια: tempo team | Τρίτη, 16.01.18 11:44
 

Μάριος Πλωρίτης: Για ποιο λόγο μερικοί συγγραφείς είναι δυσνόητοι;

Γιατί γράφουμε; Γιατί διαβάζουμε; Το ερώτημα ανακινεί, έμμεσα και για μυριοστή φορά, ένα άρθρο στην αγγλική εφημερίδα «Independent», σχετικά με τα δυσνόητα κείμενα και βιβλία.

Η απλή, στοιχειώδης απάντηση είναι, φυσικά: Γράφουμε, επειδή έχουμε να πούμε κάτι και θέλουμε να το μεταδώσουμε σε άλλους. Διαβάζουμε, επειδή θέλουμε να μάθουμε κάτι ή να απολαύσουμε, διαβάζοντας. Το γράψιμο-διάβασμα είναι ­ τι άλλο; ­ μια επικοινωνία συγγραφέα-αναγνώστη, ένας διάλογος, ένα δούναι και λαβείν. Η έλλειψη αυτής της επικοινωνίας σημαίνει είτε αδυναμία του συγγραφέα να μεταδώσει τις σκέψεις του, είτε αδυναμία του αναγνώστη να τις «μεταλάβει». Πράγμα που ακυρώνει και τη γραφή και την ανάγνωση.

Γιατί, όμως, μερικοί συγγραφείς είναι δυσνόητοι; Για τρεις, τουλάχιστον, λόγους: Ή επειδή δεν έχουν πραγματικά να πουν κάτι, και το κενό της σκέψης τους εκφράζεται με κενολογίες. Ή επειδή δεν ξέρουν, δεν μπορούν να διατυπώσουν τις σκέψεις τους με τρόπο προσλήψιμο απ' τους άλλους. Ή επειδή θέλουν να εντυπωσιάσουν τον αναγνώστη με τις περιπεπλεγμένες περιπλοκές του λόγου τους.

Συχνά, η ασάφειά τους οφείλεται και στους τρεις λόγους μαζί: Το «μήνυμά» τους είναι περίπου μηδαμινό, και το ξέρουν... δεν έχουν τη μπόρεση να εκφράσουν, έστω και αυτό το λίγο, σωστά και απλά... εφ' ω και το τυλίγουν με σύννεφα και χρυσόχαρτα και λαβυρίνθους «βαθιού στοχασμού» και «υψιπετών νοημάτων».

Λογικά, τα κείμενά τους δεν θα έπρεπε να τα διαβάζει σχεδόν κανείς, αφού κανένας σχεδόν δεν τα καταλαβαίνει. Κι όμως, αρκετοί όχι μόνο τα διαβάζουν (ή καμώνονται πως τα διαβάζουν), αλλά και τα θεωρούν «σοφά», ακριβώς επειδή τους είναι δυσπρόσιτα ή απρόσιτα. Εντυπωσιασμένοι από τους βερμπαλισμούς και τις σκουληκομερμηγκότρυπες του συγγραφέα, φτάνουν να πιστέψουν πως δεν φταίει εκείνος που είναι δυσνόητος, αλλά αυτοί που είναι «ανόητοι» και δεν μπορούν να κατανοήσουν τα υψηλά νοήματά του. Αρα, πρέπει να τον διαβάσουν, για να ενωτισθούν κάτι απ' τη σοφία του.

Γιατί αντιδρούν έτσι; Από αμάθεια, από μαζοχισμό (όπως λέει ο συντάκτης του άρθρου), από πλέγμα κατωτερότητας (μπρος στο «μεγαλείο» του σκοτεινού διανοητή), από σνομπισμό, ακόμα («αφού τόσοι τον χειροκροτούν, πρέπει κι εγώ να κάνω πως τον καταλαβαίνω και τον θαυμάζω»). Ίσως απ' όλα μαζί, και πάλι...

vivlio_4782903.jpg

Ο απλοϊκός Λουκάς του «Γιατρού με το στανιό» του Μολιέρου, ακούγοντας τα μπουρδο-λατινικά του απατεώνα Σγαναρέλλου, αναφωνεί έκθαμβος: «Θα είναι πολύ ωραίο, αφού δεν καταλαβαίνω γρυ!».

Κάτι ανάλογο διηγιόταν ο αξέχαστος Βασίλης Ρώτας: Όταν τέλειωσε τις φιλολογικές σπουδές του, γύρισε για λίγο στη γενέτειρά του, το Χιλιομόδι, και κουβέντιαζε με τους συχωριανούς του. Οι τελευταίοι πολύ απογοητεύτηκαν που ο νέος «δάσκαλος» τούς μιλούσε απλά, στη γλώσσα τους. «Κρίμα τα λεφτά που ξόδεψε ο γέρο Ρώτας για να σπουδάσει το γιο του ­ έλεγαν αφού καταλαβαίνουμε ό,τι λέει». Σοφία, γι' αυτούς, ήταν η ακαταληψία...

Το δίχως άλλο, υπάρχουν θέματα και κλάδοι πιο δύσκολοι από άλλους ­ απαιτούν να έχει ο αναγνώστης μια προπαίδεια, να διαθέτει κάποιες προσλαμβάνουσες παραστάσεις, να κατέχει ορισμένους «τεχνικούς» όρους. Από κει και πέρα, όμως, ακόμα και τα πιο «δύσκολα απ' τα δύσκολα» μπορούν να διατυπωθούν με τρόπο λαγαρό και ξεκάθαρο. Κι έτσι μόνο η γραφή εκπληρώνει τον προορισμό της ­ να μεταδώσει στον αναγνώστη τις όποιες γνώσεις και θέσεις της.

Αυτό δεν έκαναν οι μεγάλοι φιλόσοφοι, απ' τους πρώτους Ιωνες ως σήμερα; Πολλοί τους δεν έγραψαν τα έργα τους έμμετρα, και για να αποτυπώνονται καλύτερα στη μνήμη των ακροατών; Ο Πλάτων δεν υιοθέτησε τη διαλογική μορφή, για να κάνει πιο γλαφυρούς τους λόγους του; Ακόμα και του δήθεν «σκοτεινού» Ηράκλειτου, ποιος δεν κατανοεί τη μεγάλη του ανακάλυψη: την αρμονία που πηγάζει από τις αντιθέσεις σ' όλα τα πεδία της φύσης και των σχέσεων;

«Η σαφήνεια είναι η καλή πίστη, η ειλικρίνεια, η εντιμότητα των φιλοσόφων. Κι αυτή την εντιμότητα την είχαν και την έχουν οι αληθινοί σοφοί και οι σοφοί ποιητές. «Σοφόν το σαφές, ου το ασαφές», θα πει ο Ευριπίδης. Και ο Αριστοτέλης: «Η κυριότερη αρετή του λόγου είναι η σαφήνεια. Κι απόδειξη γι' αυτό, είναι ότι ο λόγος που δεν περικλείει την απόδειξη του περιεχομένου του, δεν εκπληρώνει τον προορισμό του» («Λέξεως αρετή σαφή είναι· σημείον γαρ ότι ο λόγος, ως εάν μη δηλοί, ου ποιήσει το εαυτού έργον»). Ή ακόμα, ο απόστολος Παύλος: «Εάν μη εύσημον λόγον δώτε, πώς γνωσθήσεται το λαλούμενον; έσεσθε γαρ εις αέρα λαλούντες» («Αν ο λόγος σας δεν είναι ευνόητος, πώς θα καταλάβουν τι λέτε; Στον αέρα θα μιλάτε»).

Στον αέρα λαλούν οι απόστολοι του ερέβους, καταφεύγοντας σε «ανεμώλια έπη» (κούφια λόγια), για να θαμπώσουν τους αφελείς.

Κάτι τέτοιους ταχυδακτυλουργούς σαρκάζει ο Σαίξπηρ, με το στόμα του Μπιρόν, στο «Αγάπης αγώνας άγονος» («Love's Labour's Lost»):

«Φράσεις από ταφτά, ακριβολογίες μεταξωτές,

τρίκλωνες περιφράσεις, κομψοφτιασιδώματα,

σχολαστικές φιγούρες· τέτοιες μύγες θερινές

με γέμισαν σκουλήκια, ξιππασιάς καμώματα».

Παλιατσαρίες όλα αυτά, θα πουν οι «μεταμοντέρνοι» (;). Κι όμως, ένας κάθε άλλο παρά παλιός, κάθε άλλο παρά «εύκολος» φιλόσοφος, που αυτοί πολύ θα τον «στιμάρουν», ο Βιττγκενστάιν, λέει:

«Ο,τι μπορεί γενικά να ειπωθεί, μπορεί να ειπωθεί με σαφήνεια, και για όσα δεν μπορεί να μιλάει κανείς, για αυτά πρέπει να σωπαίνει».

Α, και να τον άκουγαν!

grafeio_472890242.jpg

Ο Μάριος Πλωρίτης (1919-2006) ήταν σκηνοθέτης κινηματογραφικών ταινιών, δημοσιογράφος-επιφυλλιδογράφος, συγγραφέας, μεταφραστής και κριτικός λογοτεχνίας, αποτελώντας έναν πολυπράγμων άνθρωπο του πνεύματος και παράλληλα μια φωνή που λείπει πολύ στις μέρες μας. Το  απόσπασμα που μόλις διαβάσατε προέρχεται από εξαιρετικό κείμενο που συνέγραψε στις 5/9/1999 και το οποίο δημοσιεύθηκε στις «Επιφυλλίδες» του (β’ τόμος - Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων).

 

Προσθήκη νέου σχολίου

Το tempo.gr παρακαλεί του φίλους αναγνώστες του να γράφουν με ελληνικούς και όχι με λατινικούς χαρακτήρες (greeklish), όπως επίσης να αποφεύγουν και την υπερβολική χρήση κεφαλαίων γραμμάτων. Ο χώρος των σχολίων προσφέρεται σε όλους για να εκφράζουν ελεύθερα την άποψή τους, χωρίς καμία λογοκρισία από την πλευρά των Διαχειριστών, αρκεί η διατύπωση να βρίσκεται πάντοτε σε κόσμια πλαίσια. Επισημαίνεται ότι όσα σχόλια είναι συκοφαντικά, προσβλητικά, υβριστικά ή περιέχουν προσωπικά δεδομένα, συνδέσμους προς πορνογραφικό υλικό ή κάθε είδους άσεμνο και απαγορευμένο περιεχόμενο, θα διαγράφονται αυτομάτως.


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση

Περισσότερα Θέματα:

Ερωτοτρόπιον

Ατενίζοντας, κατανοώντας, συλλαμβάνοντας μα και ζώντας τούτο τον φτερωτό θεό, δημιούργημα του Πόρου και της Πενίας, αρχή κάθε περιπετειώδους αναζήτησης, είτε πρόκειται περί υποκειμενικής, ενός πιστεύω, είτε περί αντικειμενικής, της πραγματικότητας. Αναζήτησης καθοδηγούμενης απ' αυτό καθαυτό το αναζητούμενο. Παραγωγή μιας καταληπτότητας…

Μιζέρια, ο ύπουλος εχθρός της κοινωνίας

Φίλε Άλκιμε!  Έπειτα από μια βροχή, αν είσαι τυχερός και στρέψεις το βλέμμα προς την σωστή κατεύθυνση, εμπρός σου, θα γεμίσει ένα μεγαλόπρεπο ουράνιο τόξο τη ματιά σου. Ετούτη η παλέτα της φύσης, έχει χρώματα διάφορα και πολλά, σίγουρα πολύ περισσότερα από ένα άσπρο και ένα μαύρο.  Η ελληνική κοινωνία, τα τελευταία χρόνια στην πλειοψηφία…

Ομόηχα: «διάλειμμα» vs «διάλυμα», «φύλο» vs «φύλλο»

Συχνά τα «ομώνυμα» ή «ομόηχα» τα γράφουμε με λανθασμένο τρόπο, γιατί, αν και ακούγονται το ίδιο, έχουν διαφορετική ορθογραφία και σημασία.  Το πιο συχνό λάθος παρατηρείται στις λέξεις «διάλειμμα» και «διάλυμα», η πρώτη εκ των οποίων βγαίνει από το ρήμα «διαλείπω» και η δεύτερη από το «διαλύω». Το «διάλειμμα» λοιπόν είναι η προσωρινή ή…

Παιχνίδια της μνήμης…

Πριν μερικά χρόνια που η κόρη μου πήγαινε στον παιδικό σταθμό, μας είχε τρελάνει με το τραγούδι «Μια ψείρα εδώ, μια ψείρα εκεί, μια ψείρα παραπέρα, μου κάναν το κεφάλι μου τρύπιο σαν κουνουπιέρα, ρου λα λα ρου λα λα, έχω δυο καρούμπαλα, το ένα εδώ το άλλο εκεί, το άλλο στην Αμερική». Είχα εντυπωσιαστεί... «Μα ποιος το σκέφτηκε αυτό το…

Εκπομπή μόδας ή ωραιοπάθειας;

Παρακολούθησα, καθαρά από περιέργεια, την πρεμιέρα του Greece's Next Top Model. Νέες κοπέλες οι οποίες είχαν έναν αέρα αυτοπεποίθησης ο οποίος όμως στην πραγματικότητα, έκρυβε επιδέξια την ανασφάλεια και τη χαμηλή αυτοεκτίμηση. Κοπέλες 18, 22 οι οποίες αλλάζουν τα πάντα επάνω τους και υποβάλλουν τον εαυτό τους από τόσο νωρίς στη…

Οι δρόμοι των κυπαρισσιών

Θα έπρεπε να ξεκινάμε το ταξίδι μας στον κόσμο, ξεκινώντας απ’ το δρόμο των κυπαρισσιών. Από το τέλος προς στην αρχή.  Να χαράζουμε την πορεία μας σε αυτό τον κόσμο με την πιο μεγάλη γνώση. Την γνώση των ορίων και της σχετικότητας, όχι του χρόνου γενικώς αλλά της σχετικότητας του δικού μας χρόνου.  Ό,τι μας φέρνει πιο κοντά στο ερώτημα…

Να μείνεις εκεί… κοντά σου

Όταν ήμουν μικρή, η απόσταση μέχρι τον ήλιο φαινόταν σχεδόν εκκωφαντική, σαν χιλιάδες μουσικές να ξεχύνονταν σε κάθε στοιβάδα ατμόσφαιρας παρασύροντας τη σκέψη μακριά από το στόχο. Αργότερα, ανακάλυψα πως ο ουρανός είναι το πιο κοντινό πράγμα στη γη, αφού είναι πάντα εκεί.  Μέχρι τη στιγμή που δεν είχα λόγο να αγναντεύω εκεί ψηλά όσα με…

Η Εβδομάδα των Παθών

Ξέρεις γιατί μερικές φορές δεν νιώθεις πολλά, παρόλο που είναι Μ. Εβδομάδα; Είναι επειδή νομίζεις ότι όλα αυτά γίνονται μ’ ένα κουμπάκι που πατάμε αυτές τις μέρες...  Η μεγάλη εβδομάδα (η εβδομάδα των παθών) εκτός από τα θρησκευτικά, πιστεύω ότι σχετίζεται και με την ψυχολογία μας. Συνδέεται με τον πόνο, την πάλη, την αισιοδοξία, τη…

Πρόσφατα Δημοφιλή

Μήπως ήρθε η ώρα να αναλάβετε την ευθύνη της ζωής σας;

Οι  άνθρωποι γεννιούνται δύο φορές: την πρώτη βιολογικά από τη μητέρα…

Αυτοί που σε πλήγωσαν

Το χειρότερο ποιο είναι, ξέρεις; Να νιώθεις κενός. Να μη νιώθεις ούτε…

Εκείνος που κακοποιεί ένα ζώο βρίσκεται ένα στάδιο πριν ξεκινήσει να κακοποιεί έναν άνθρωπο

Ακούμε πολλές φορές ανθρώπους να οργίζονται κάθε φορά που γίνεται νύξη…

Όχι στο αυτομαστίγωμα

Σε κάποιες περιστάσεις στη ζωή μας στην προσπάθειά μας να κάνουμε…

Ο περιεργο-μαγνήτης μου και η υπερφόρτωση εγκεφάλου!

Τα περίεργα γεγονότα είναι στην καθημερινότητα όλων ή κάποιοι έχουμε…
Στείλε το άρθρο σου

transparent

transparent


Το tempo.gr χρησιμοποιεί cookies για να σας προσφέρει τις καλύτερες υπηρεσίες. Χρησιμοποιώντας τον ιστότοπό μας, αποδέχεστε τη χρήση των cookies. Μάθετε περισσότερα.

Δέχομαι τα cookies από αυτό τον ιστότοπο.
Όροι χρήσης