tempo.gr

tempo.gr | Online περιοδικό ποικίλης ύλης

Μάριος Πλωρίτης: Για ποιο λόγο μερικοί συγγραφείς είναι δυσνόητοι;

Μάριος Πλωρίτης: Για ποιο λόγο μερικοί συγγραφείς είναι δυσνόητοι;

( 20 Ψήφοι )
Σύνταξη-επιμέλεια: tempo team | Τρίτη, 16.01.18 11:44
 

Μάριος Πλωρίτης: Για ποιο λόγο μερικοί συγγραφείς είναι δυσνόητοι;

Γιατί γράφουμε; Γιατί διαβάζουμε; Το ερώτημα ανακινεί, έμμεσα και για μυριοστή φορά, ένα άρθρο στην αγγλική εφημερίδα «Independent», σχετικά με τα δυσνόητα κείμενα και βιβλία.

Η απλή, στοιχειώδης απάντηση είναι, φυσικά: Γράφουμε, επειδή έχουμε να πούμε κάτι και θέλουμε να το μεταδώσουμε σε άλλους. Διαβάζουμε, επειδή θέλουμε να μάθουμε κάτι ή να απολαύσουμε, διαβάζοντας. Το γράψιμο-διάβασμα είναι ­ τι άλλο; ­ μια επικοινωνία συγγραφέα-αναγνώστη, ένας διάλογος, ένα δούναι και λαβείν. Η έλλειψη αυτής της επικοινωνίας σημαίνει είτε αδυναμία του συγγραφέα να μεταδώσει τις σκέψεις του, είτε αδυναμία του αναγνώστη να τις «μεταλάβει». Πράγμα που ακυρώνει και τη γραφή και την ανάγνωση.

Γιατί, όμως, μερικοί συγγραφείς είναι δυσνόητοι; Για τρεις, τουλάχιστον, λόγους: Ή επειδή δεν έχουν πραγματικά να πουν κάτι, και το κενό της σκέψης τους εκφράζεται με κενολογίες. Ή επειδή δεν ξέρουν, δεν μπορούν να διατυπώσουν τις σκέψεις τους με τρόπο προσλήψιμο απ' τους άλλους. Ή επειδή θέλουν να εντυπωσιάσουν τον αναγνώστη με τις περιπεπλεγμένες περιπλοκές του λόγου τους.

Συχνά, η ασάφειά τους οφείλεται και στους τρεις λόγους μαζί: Το «μήνυμά» τους είναι περίπου μηδαμινό, και το ξέρουν... δεν έχουν τη μπόρεση να εκφράσουν, έστω και αυτό το λίγο, σωστά και απλά... εφ' ω και το τυλίγουν με σύννεφα και χρυσόχαρτα και λαβυρίνθους «βαθιού στοχασμού» και «υψιπετών νοημάτων».

Λογικά, τα κείμενά τους δεν θα έπρεπε να τα διαβάζει σχεδόν κανείς, αφού κανένας σχεδόν δεν τα καταλαβαίνει. Κι όμως, αρκετοί όχι μόνο τα διαβάζουν (ή καμώνονται πως τα διαβάζουν), αλλά και τα θεωρούν «σοφά», ακριβώς επειδή τους είναι δυσπρόσιτα ή απρόσιτα. Εντυπωσιασμένοι από τους βερμπαλισμούς και τις σκουληκομερμηγκότρυπες του συγγραφέα, φτάνουν να πιστέψουν πως δεν φταίει εκείνος που είναι δυσνόητος, αλλά αυτοί που είναι «ανόητοι» και δεν μπορούν να κατανοήσουν τα υψηλά νοήματά του. Αρα, πρέπει να τον διαβάσουν, για να ενωτισθούν κάτι απ' τη σοφία του.

Γιατί αντιδρούν έτσι; Από αμάθεια, από μαζοχισμό (όπως λέει ο συντάκτης του άρθρου), από πλέγμα κατωτερότητας (μπρος στο «μεγαλείο» του σκοτεινού διανοητή), από σνομπισμό, ακόμα («αφού τόσοι τον χειροκροτούν, πρέπει κι εγώ να κάνω πως τον καταλαβαίνω και τον θαυμάζω»). Ίσως απ' όλα μαζί, και πάλι...

vivlio_4782903.jpg

Ο απλοϊκός Λουκάς του «Γιατρού με το στανιό» του Μολιέρου, ακούγοντας τα μπουρδο-λατινικά του απατεώνα Σγαναρέλλου, αναφωνεί έκθαμβος: «Θα είναι πολύ ωραίο, αφού δεν καταλαβαίνω γρυ!».

Κάτι ανάλογο διηγιόταν ο αξέχαστος Βασίλης Ρώτας: Όταν τέλειωσε τις φιλολογικές σπουδές του, γύρισε για λίγο στη γενέτειρά του, το Χιλιομόδι, και κουβέντιαζε με τους συχωριανούς του. Οι τελευταίοι πολύ απογοητεύτηκαν που ο νέος «δάσκαλος» τούς μιλούσε απλά, στη γλώσσα τους. «Κρίμα τα λεφτά που ξόδεψε ο γέρο Ρώτας για να σπουδάσει το γιο του ­ έλεγαν αφού καταλαβαίνουμε ό,τι λέει». Σοφία, γι' αυτούς, ήταν η ακαταληψία...

Το δίχως άλλο, υπάρχουν θέματα και κλάδοι πιο δύσκολοι από άλλους ­ απαιτούν να έχει ο αναγνώστης μια προπαίδεια, να διαθέτει κάποιες προσλαμβάνουσες παραστάσεις, να κατέχει ορισμένους «τεχνικούς» όρους. Από κει και πέρα, όμως, ακόμα και τα πιο «δύσκολα απ' τα δύσκολα» μπορούν να διατυπωθούν με τρόπο λαγαρό και ξεκάθαρο. Κι έτσι μόνο η γραφή εκπληρώνει τον προορισμό της ­ να μεταδώσει στον αναγνώστη τις όποιες γνώσεις και θέσεις της.

Αυτό δεν έκαναν οι μεγάλοι φιλόσοφοι, απ' τους πρώτους Ιωνες ως σήμερα; Πολλοί τους δεν έγραψαν τα έργα τους έμμετρα, και για να αποτυπώνονται καλύτερα στη μνήμη των ακροατών; Ο Πλάτων δεν υιοθέτησε τη διαλογική μορφή, για να κάνει πιο γλαφυρούς τους λόγους του; Ακόμα και του δήθεν «σκοτεινού» Ηράκλειτου, ποιος δεν κατανοεί τη μεγάλη του ανακάλυψη: την αρμονία που πηγάζει από τις αντιθέσεις σ' όλα τα πεδία της φύσης και των σχέσεων;

«Η σαφήνεια είναι η καλή πίστη, η ειλικρίνεια, η εντιμότητα των φιλοσόφων. Κι αυτή την εντιμότητα την είχαν και την έχουν οι αληθινοί σοφοί και οι σοφοί ποιητές. «Σοφόν το σαφές, ου το ασαφές», θα πει ο Ευριπίδης. Και ο Αριστοτέλης: «Η κυριότερη αρετή του λόγου είναι η σαφήνεια. Κι απόδειξη γι' αυτό, είναι ότι ο λόγος που δεν περικλείει την απόδειξη του περιεχομένου του, δεν εκπληρώνει τον προορισμό του» («Λέξεως αρετή σαφή είναι· σημείον γαρ ότι ο λόγος, ως εάν μη δηλοί, ου ποιήσει το εαυτού έργον»). Ή ακόμα, ο απόστολος Παύλος: «Εάν μη εύσημον λόγον δώτε, πώς γνωσθήσεται το λαλούμενον; έσεσθε γαρ εις αέρα λαλούντες» («Αν ο λόγος σας δεν είναι ευνόητος, πώς θα καταλάβουν τι λέτε; Στον αέρα θα μιλάτε»).

Στον αέρα λαλούν οι απόστολοι του ερέβους, καταφεύγοντας σε «ανεμώλια έπη» (κούφια λόγια), για να θαμπώσουν τους αφελείς.

Κάτι τέτοιους ταχυδακτυλουργούς σαρκάζει ο Σαίξπηρ, με το στόμα του Μπιρόν, στο «Αγάπης αγώνας άγονος» («Love's Labour's Lost»):

«Φράσεις από ταφτά, ακριβολογίες μεταξωτές,

τρίκλωνες περιφράσεις, κομψοφτιασιδώματα,

σχολαστικές φιγούρες· τέτοιες μύγες θερινές

με γέμισαν σκουλήκια, ξιππασιάς καμώματα».

Παλιατσαρίες όλα αυτά, θα πουν οι «μεταμοντέρνοι» (;). Κι όμως, ένας κάθε άλλο παρά παλιός, κάθε άλλο παρά «εύκολος» φιλόσοφος, που αυτοί πολύ θα τον «στιμάρουν», ο Βιττγκενστάιν, λέει:

«Ο,τι μπορεί γενικά να ειπωθεί, μπορεί να ειπωθεί με σαφήνεια, και για όσα δεν μπορεί να μιλάει κανείς, για αυτά πρέπει να σωπαίνει».

Α, και να τον άκουγαν!

grafeio_472890242.jpg

Ο Μάριος Πλωρίτης (1919-2006) ήταν σκηνοθέτης κινηματογραφικών ταινιών, δημοσιογράφος-επιφυλλιδογράφος, συγγραφέας, μεταφραστής και κριτικός λογοτεχνίας, αποτελώντας έναν πολυπράγμων άνθρωπο του πνεύματος και παράλληλα μια φωνή που λείπει πολύ στις μέρες μας. Το  απόσπασμα που μόλις διαβάσατε προέρχεται από εξαιρετικό κείμενο που συνέγραψε στις 5/9/1999 και το οποίο δημοσιεύθηκε στις «Επιφυλλίδες» του (β’ τόμος - Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων).

 

Προσθήκη νέου σχολίου

Το tempo.gr παρακαλεί του φίλους αναγνώστες του να γράφουν με ελληνικούς και όχι με λατινικούς χαρακτήρες (greeklish), όπως επίσης να αποφεύγουν και την υπερβολική χρήση κεφαλαίων γραμμάτων. Ο χώρος των σχολίων προσφέρεται σε όλους για να εκφράζουν ελεύθερα την άποψή τους, χωρίς καμία λογοκρισία από την πλευρά των Διαχειριστών, αρκεί η διατύπωση να βρίσκεται πάντοτε σε κόσμια πλαίσια. Επισημαίνεται ότι όσα σχόλια είναι συκοφαντικά, προσβλητικά, υβριστικά ή περιέχουν προσωπικά δεδομένα, συνδέσμους προς πορνογραφικό υλικό ή κάθε είδους άσεμνο και απαγορευμένο περιεχόμενο, θα διαγράφονται αυτομάτως.


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση

Περισσότερα Θέματα:

Και αν δεν υπάρχει τίποτα, τι γίνεται;

Είναι μικρή η ζωή και τόσο ωραία. Και είναι η επιθυμία των περισσότερων από εμάς να ζήσουμε όσο περισσότερο γίνεται ή επιθυμούμε να είμαστε αθάνατοι. Θρησκευτικές πεποιθήσεις μέσα στον ρου της Ιστορίας, έχουν εγκαθιδρύσει την πίστη στην ύπαρξη της ζωής μετά το θάνατο, μία πίστη στην οποία πολλοί άνθρωποι βρίσκουν παρηγοριά. Τι γίνεται…

Όχι άλλο ημιμόνιμο!

Πόσο ωραία μπορεί να είναι η μέρα σου, όταν σε ξυπνάει το «μπιπ» από το μέιλ και το πρώτο πράγμα που βλέπεις είναι η φράση: «Έκανες πανάδα»; Πλησιάζει το καλοκαίρι, χάσε κιλά, αγόρασε αντιηλιακά. Τελειώνει το καλοκαίρι, έκανες πανάδες, βάλε αλοιφές…Δε θα πάρω, ευχαριστώ. Ακόμη χειρότερο ένα δεύτερο μπιπ, μήνυμα από την αδερφή μου: «Μην…

Περί αυτοκτονίας

Δεν ξέρω αν γνωρίζετε ή έχετε ακουστά τον γαλλόφωνο, Ρουμάνο φιλόσοφο Εμίλ Σιοράν. Εγώ, πάντως, όταν είδα το όνομά του να διεκδικεί την πατρότητα έργων – μελετών που τιτλοφορούνται «Συναντήσεις με την αυτοκτονία», «Ο πειρασμός του υπάρχειν» και «Συλλογισμοί της πικρίας» και προσπέλασα ορισμένες από τις ιδέες του, αναρωτήθηκα πόσο γρήγορα…

Αναλύοντας το «φαινόμενο» Survivor

Το Survivor είναι ένα τηλεοπτικό φαινόμενο το οποίο επηρέασε όλα τα τηλεοπτικά προγράμματα μετά από αυτό. Αποτελεί, δικαίως ή αδίκως, ένα φαινόμενο της εποχής. Μπορούμε να εξηγήσουμε τους λόγους; Το Survivor είναι ένα πρόγραμμα το οποίο επιτρέπει στο θεατή να γνωρίσει τις ζωές, τις πτυχές του χαρακτήρα ανθρώπων που καλούνται να…

Οι φίλοι και τα μαθήματα ζωής

Οι φίλοι μου. Εκείνοι που πέρασαν στη σχολή που ήθελαν. Εκείνοι που δεν πέρασαν στη σχολή που ήθελαν. Εκείνοι που μπορούν να τρέξουν. Εκείνοι που έχουν κινητικά προβλήματα και προχωρούν πιο αργά. Εκείνοι που είναι ψηλοί, εκείνοι που δεν είναι. Όλοι τους με βοήθησαν να εξελιχθώ, όλοι τους άφησαν ένα δικό τους σημάδι μέσα στην ψυχή μου.…

Χειμώνιασε…

Χειμώνιασε. Ο καιρός έγινε άγριος, οι άνθρωποι ντύνονται βαριά τρέχοντας στους δρόμους. Χειμώνιασε και ο αέρας χτυπά με ορμή και μανιασμένα τα παράθυρα του δωματίου μου. Χειμώνιασε και ο ουρανός σκλήρυνε και έχασε το χαρούμενό του χρώμα. Τώρα ο αέρας παρασέρνει τα δέντρα και χτυπάει με δύναμη τα τζάμια. Χειμώνιασε. Βροχές πέφτουν αραιά…

Ο χαμένος χρόνος

Πολλές φορές, η ρουτίνα της καθημερινότητας και οι υποχρεώσεις, παρασέρνουν τη ζωή μας σε τόσο γρήγορους ρυθμούς, που χάνουμε τις πολύτιμες στιγμές. Εκείνες τις μοναδικές στιγμές που ομορφαίνουν τις μέρες μας, όπως το αλατοπίπερο νοστιμεύει το αχνιστό φαγητό. Το άγχος που μας κατακλύζει, καθώς προσπαθούμε να προλάβουμε τα καθημερινά, μας…

Ερωτοτρόπιον

Ατενίζοντας, κατανοώντας, συλλαμβάνοντας μα και ζώντας τούτο τον φτερωτό θεό, δημιούργημα του Πόρου και της Πενίας, αρχή κάθε περιπετειώδους αναζήτησης, είτε πρόκειται περί υποκειμενικής, ενός πιστεύω, είτε περί αντικειμενικής, της πραγματικότητας. Αναζήτησης καθοδηγούμενης απ' αυτό καθαυτό το αναζητούμενο. Παραγωγή μιας καταληπτότητας…

Πρόσφατα Δημοφιλή

Η γυναίκα που χαμογελούσε πάντα

Μια γυναίκα κάποτε χαμογελούσε πάντα. Όλη την ημέρα, όλες τις ώρες, όλα…

10 σοφές φράσεις του μεγάλου μας ποιητή Γιάννη Ρίτσου

Ο Γιάννης Ρίτσος, ο ποιητής της Ρωμιοσύνης, αποτελεί έναν από τους…

Υπάρχει τύχη στη ζωή;

Υπάρχει τύχη στη ζωή τελικά;  Αξίζει να διαβάσουμε ένα άρθρο το οποίο…

Η αναμονή

Πόσο εύκολα σε ξεγελάει η προσδοκία! Με πόση δειλία σε εξαπατάει και σε…

Έλα να ξαπλώσεις δίπλα μου

Έλα να ξαπλώσεις δίπλα μου. Όχι, μη θυμώνεις. Δε θέλω κάτι πονηρό, δε…

Η ανοχή του διαφορετικού καθαρίσματος της μπανάνας!

Μια μέρα ο 13χρονος ανιψιός μου Βασίλης μου είπε (σχεδόν…
Στείλε το άρθρο σου

transparent

transparent


Το tempo.gr χρησιμοποιεί cookies για να σας προσφέρει τις καλύτερες υπηρεσίες. Χρησιμοποιώντας τον ιστότοπό μας, αποδέχεστε τη χρήση των cookies. Μάθετε περισσότερα.

Δέχομαι τα cookies από αυτό τον ιστότοπο.
Όροι χρήσης