tempo.gr

tempo.gr | Online περιοδικό ποικίλης ύλης

Βρίσκεστε εδώ: ΑΡΧΙΚΗ MIXED ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑ
Πολυγλωσσία, γλωσσικά ρεπερτόρια, διαγλωσσικότητα στην εκπαίδευση

Πολυγλωσσία, γλωσσικά ρεπερτόρια, διαγλωσσικότητα στην εκπαίδευση

( 12 Ψήφοι )
Σύνταξη-επιμέλεια: Σταυρούλα Τσιπλάκου | Σάββατο, 26.09.20 13:28
 

Πολυγλωσσία, γλωσσικά ρεπερτόρια, διαγλωσσικότητα στην εκπαίδευση

Η σύγχρονη γλωσσολογική έρευνα σχετικά με τη γλωσσική επαφή και τη γλωσσική αλλαγή αλλά και σχετικά με τη γλωσσική κατάκτηση και τη διγλωσσία/την πολυγλωσσία έχει πλέον αποδομήσει το μύθο της μονογλωσσίας, τόσο ως υφιστάμενης, πραγματικής κατάστασης στις γλωσσικές κοινότητες όσο και ως κυρίαρχου παιδαγωγικού στόχου. Η έρευνα έχει δείξει ότι η μονογλωσσία είναι μια ιδεολογική κατασκευή που σχετίζεται με κυρίαρχες γλωσσικές ιδεολογίες του 19ου αιώνα και ιδιαίτερα με το ιδεολόγημα του κράτους-έθνους και της εθνικής γλώσσας ως έκφανσής του. Σήμερα υπάρχουν πάμπολλα διαδεδομένα προγράμματα δίγλωσσης εκπαίδευσης που σέβονται και προωθούν την διγλωσσία ή και την πολυγλωσσία σε συγκεκριμένα εκπαιδευτικά συγκείμενα.

Τι συμβαίνει όμως ακριβώς στο συμβατικό σχολικό πλαίσιο; Συνοπτικά και κάπως απλουστευτικά, η επίσημη εκπαίδευση τείνει να είναι ένα πεδίο εφαρμογής ιδεολογιών που αντιμετωπίζουν τη γλώσσα ως συμβολικό (και πραγματικό) κεφάλαιο· συνακόλουθα προκρίνεται η διδασκαλία των πρότυπων γλωσσών ως πηγή ακαδημαϊκής και οικονομικής επιτυχίας. Εύκολα γίνεται αντιληπτό γιατί η επίσημη εκπαίδευση δεν αξιοποιεί και δεν νομιμοποιεί την χρήση γλωσσικών μορφών που θεωρούνται κοινωνικά στιγματισμένες (π.χ. διάλεκτοι, κοινωνιόλεκτοι, επίπεδα ύφους, στιλ ομιλίας ή και άλλες, μη κυρίαρχες γλώσσες)· επίσης η εκπαίδευση τείνει να απαξιώνει γλωσσικές πρακτικές όπως η εναλλαγή κωδίκων και άλλες υβριδικές μορφές γλωσσικής επιτέλεσης, που στο συγκεκριμένο κανονιστικό ιδεολογικό πλαίσιο αντιμετωπίζονται ως αντικανονικές, «παραβατικές», ή, στην καλύτερη περίπτωση, ως αναποτελεσματικές ή και ως εμπόδια για την εκμάθηση της γλωσσικής νόρμας. Στο πλαίσιο αυτό, ακόμα και όταν προωθείται η δίγλωσση ή πολύγλωσση εκπαίδευση, αυτή συχνά εργαλειοποιείται ως παράλληλες μονογλωσσίες, με διάφορες κυρίαρχες, επίσημες γλώσσες να διδάσκονται ξεχωριστά, χωρίς να αναδεικνύονται οι μεταξύ τους σχέσεις και χωρίς να αξιοποιούνται μεικτές ή υβριδικές μορφές γλώσσας ή μορφές που θεωρουνται «κατώτερες», όπως οι διάλεκτοι.

Αντίθετα, η παιδαγωγική της διαγλωσσικότητας (translanguaging) προκρίνει μια δυναμική αντιμετώπιση της γλώσσας όχι ως στατικού συστήματος αλλά ως γλωσσικότητας (languaging)· η γλωσσικότητα γινεται αντιληπτή ως πολλαπλές επιτελέσεις (performances) μέσα σε συγκεκριμένα κοινωνικά και πολιτισμικά συγκείμενα, στο πλαίσιο των οποίων αξιοποιούνται στοιχεία από πολλαπλά και σύνθετα γλωσσικά ρεπερτόρια (linguistic repertoires) που μπορεί να περιλαμβάνουν διαφορετικές γλώσσες, διαφορετικές γεωγραφικές και κοινωνικές ποικιλίες ή επίπεδα ύφους. Τα παραπάνω αξιοποιούνται προκειμένου να παραχθούν διαφόρων ειδών κοινωνικοπολιτισμικά νοήματα, να επιτελεστούν συμβολικά ποικίλες πράξεις ταυτότητας, να γίνει συμβολική διαπραγμάτευση αξιών, να αρθρωθούν εναλλακτικές «φωνές», λόγοι και ιδεολογίες, κ.λπ.

Μια βασική πτυχή της παιδαγωγικής της διαγλωσσικότητας είναι η σχέση της με την κριτική παιδαγωγική και τον κριτικό γραμματισμό (critical literacy). Η συμβολή της παιδαγωγικής της διαγλωσσικότητας στον κριτικό γραμματισμό θα μπορούσε να συνοψιστεί στα εξής σημεία:

(α) Οι μαθήτριες και οι μαθητές αντιμετωπίζονται ως φορείς εναλλακτικών γλωσσικών και σημειωτικών κεφαλαίων, «φωνών» και γνώσεων (knowledges, με την έννοια της μη κυρίαρχης γνώσης, που παράγεται εκτός ηγεμονικών υποδειγμάτων).

(β) Η παιδαγωγική αξιοποίηση αυτών των γνωσιακών και πολιτισμικών κεφαλαίων προϋποθέτει συνεργασιμότητα, σεβασμό όλων των γλωσσικών ποικιλιών, των ταυτοτήτων και των «φωνών» της τάξης, αλλά και ανάληψη ευθύνης εκ μέρους των μαθητριών και των μαθητών για την συνεργατική οργάνωση της μάθησής τους, με την/τον εκπαιδευτικό να παίζει το ρόλο της συντονίστριας/του συντονιστή της διαδικασίας, ως ισότιμο μέλος της μαθησιακής κοινότητας-- οδηγεί, επομένως, σε μετασχηματισμό της ίδιας της συμβατικής εκπαιδευτικής διαδικασίας.

 (γ) Η γλώσσα αντιμετωπίζεται ως σύνθετος σημειωτικός πόρος που παραπέμπει συμβολικά σε διαφορετικές κοινωνικές δομές, πολιτισμικές τάσεις, κοινωνικούς λόγους, ιδεολογικές θεωρήσεις της «πραγματικότητας». Επομένως, κάθε πράξη διαγλωσσικότητας μπορεί να αναδείξει την διαφορετική ιστορική, κοινωνική, πολιτισμική ή αξιακή διάσταση των ποικίλων γλωσσικών μορφών, την ιδιότητά τους να δομούν διαφορετικά τα νοήματα ανάλογα με τις κοινότητες ή τις ομάδες που τα παράγουν. Αν η γλωσσική ποικιλία γίνει αντικείμενο συνειδητής μεταγλωσσικής ανάλυσης και διαπραγμάτευσης στο πλαίσιο μιας πραγματικά διαγλωσσικής παιδαγωγικής, τότε η αξιοποίηση της γλωσσικής ποικιλότητας και της διαγλωσσικότητας μπορεί να αποτελέσει βασική διάσταση της κριτικής αντιμετώπισης της γλώσσας, με απώτερο στόχο την κοινωνική αλλαγή, που είναι βασικό ζητούμενο του κριτικού γραμματισμού.

Σταυρούλα Τσιπλάκου

* Η Σταυρούλα Τσιπλάκου είναι Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Γλωσσολογίας στο Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών «Ελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία» του Ανοικτού Πανεπιστημίου Κύπρου. Το άρθρο γράφτηκε με αφορμή την Ευρωπαϊκή Ημέρα Γλωσσών.

 

Προσθήκη νέου σχολίου

Το tempo.gr παρακαλεί του φίλους αναγνώστες του να γράφουν με ελληνικούς και όχι με λατινικούς χαρακτήρες (greeklish), όπως επίσης να αποφεύγουν και την υπερβολική χρήση κεφαλαίων γραμμάτων. Ο χώρος των σχολίων προσφέρεται σε όλους για να εκφράζουν ελεύθερα την άποψή τους, χωρίς καμία λογοκρισία από την πλευρά των Διαχειριστών, αρκεί η διατύπωση να βρίσκεται πάντοτε σε κόσμια πλαίσια. Επισημαίνεται ότι όσα σχόλια είναι συκοφαντικά, προσβλητικά, υβριστικά ή περιέχουν προσωπικά δεδομένα, συνδέσμους προς πορνογραφικό υλικό ή κάθε είδους άσεμνο και απαγορευμένο περιεχόμενο, θα διαγράφονται αυτομάτως.


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση

Περισσότερα Θέματα:

Η κρίση της έβδομης τέχνης και προτάσεις για την αναγέννησή της

Διευκρινίσεις για το πλαίσιο κειμένου: πρόκειται για μια απόπειρα προσέγγισης της υπάρχουσας -της τελευταίας δεκαετίας- κατάστασης της έβδομης τέχνης με προσωπικές διαπιστώσεις και εκτιμήσεις χωρίς καμία διάθεση αυθεντίας και δογματισμού. Επίσης σε αυτές τις διαπιστώσεις δεν προβαίνω με βάση τις λιγοστές σινεφίλ ταινίες που αντιστέκονται…

Περί της προκαταβολής φόρου

Αυτή η ελληνική πατέντα είναι ένα από τα στοιχεία που κατέστρεψαν την επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα και κυρίως την νεοφυή. Η επίσημη δικαιολογία για την επιβολή αυτής της παγκόσμιας πρωτοτυπίας είναι ότι επειδή η φορολογική σου δήλωση εκκαθαρίζεται τον Ιούλιο του επόμενου έτους, ενώ ο μισθωτός έχει κρατήσεις για τον φόρο κάθε μήνα οπότε…

Αφέθηκα στον κόσμο των συναισθημάτων μου

Αφέσου μου είπε μια φίλη, αφέσου σε όλα τα συναισθήματά σου και ζήσε με αυτά. Αυτά σε ξεχωρίζουν από ένα κουφάρι. Και αφέθηκα... Και γνώρισα εσένα!  Και ξεκίνησε κάτι όμορφο! Μαζί σου μεγάλωσα κι έζησα τα ομορφότερά μου χρόνια και κάποιες στιγμές πόνεσα αρκετά. Έζησα γιατί βίωσα στο έπακρο όλο το φάσμα και είδα όλα τα χρώματα  των…

Ύμνος της ελευθερίας

Η αγάπη πέφτει στο χώμα, ριζώνει όταν βρίσκει πρόσφορο έδαφος, ήλιο και βροχή. Η αγάπη δεν χάνεται, δόθηκε. Έχω φυτέψει πολλά λουλούδια, μα δεν άνθησαν όλα. Όμως δεν σταμάτησα να φυτεύω. Κάποια μαράθηκαν από την ξηρασία, αλλά σάπισαν από τις βροχές. Βλέπω αυτά που άνθησαν και χαμογελάω. Θυμάμαι. Και ξεχνάω. Δεν επιδιώκω πια την άνθηση…

Covid-19: Μην κλείνεις τα μάτια...

Όταν ήμασταν παιδιά και πηγαίναμε με τους γονείς μου στο χωριό της μαμάς μου, μετρούσαμε τις φωλιές των πουλιών στα δέντρα. Άλλοτε τα αυτοκίνητα, άλλοτε τις πινακίδες. Ουρλιάζαμε: «Τρία, τέσσερα, εφτά…». Φτάναμε σε αριθμούς κοντά στο εκατό ή το ξεπερνούσαμε. Αυτό θυμήθηκα χθες το απόγευμα. Όντας όλη μέρα κλεισμένοι μέσα, αποφασίσαμε να…

Ράγισες και πόνεσα, έσπασες και πέθανα

Δυσκολεύομαι να αποτυπώσω αυτά τα συναισθήματα. Δυσκολεύομαι να περιγράψω αυτόν τον πόνο. Πόνος ψυχής. Όσοι τον βίωσαν, θα καταλάβουν.  Μαχαίρι που νιώθεις να καρφώνει την καρδιά σου, δάκρυα κρύα σαν σταλακτίτες που σου χαρακώνουν το δέρμα, μια λάβα που σου καίει τον λαιμό. Οι ανάσες βαριές και συνεχόμενες. Δεν μπορείς να πάρεις το…

COVID-19: Οι συνέπειες ενός φόβου

Ο Σπινόζα είχε πει: «Ο φόβος είναι ασταθής θλίψη προερχόμενη από την ιδέα ενός μελλοντικού πράγματος για την έλευση του οποίου αμφιβάλλουμε». Η έλευση του ιού Covid-19 έχει προκαλέσει τρόμο σε ολόκληρο τον κόσμο. Οι κυβερνήσεις προσπαθούν να λάβουν τα απαραίτητα μέτρα που θα παρεμποδίσουν την εξάπλωσή του, ενώ τα ΜΜΕ, στην προσπάθεια…

Ο Χίτσκοκ καθαιρείται

Τα οξυμμένα πνεύματα και η γενικότερη ανάφλεξη της αμερικανικής κοινωνίας, όπως παρατηρείται τις τελευταίες μέρες, μπορεί να πυροδοτήθηκαν από ένα ειδεχθές ρατσιστικό έγκλημα, ωστόσο πρόκειται για την κορυφή ενός παγόβουνου προβλημάτων που άρχισε να λιώνει και απειλεί να πλημμυρίσει την «ονειρούπολη» του Νέου Κόσμου. Η στάθμη είχε ήδη…

Πρόσφατα Δημοφιλή

Οι αναμνήσεις των συναισθημάτων μου...

Η μνήμη είναι σαν μία λίμνη αναμνήσεων. Άλλες τις ψαρεύουμε -όταν…

Ο χρόνος αδέκαστος και αμείλικτος κριτής

Ο χρόνος άπαντα τοίσιν ύστερον φράσει. Λάλος γαρ ούτος ουκ ερωτώσιν…

Η σημασία της αρχής και του τέλους στο λογοτεχνικό βιβλίο

Ο θεματικός πυρήνας ενός λογοτεχνικού βιβλίου, ή, με άλλα λόγια, η…

Εμπειρίες ψυχικής δύναμης

Είναι βράδυ και κάθομαι στο παρκαρισμένο σβηστό αμάξι μου, στη θέση του…

Μουρόχαυλες επαναστάτριες...

Από πολύ μικρή πίστευα ότι τα «πρέπει» και τα «δεν πρέπει» είναι κάτι…

Σταμάτα να φοβάσαι!

Φοβάσαι. Ένας φόβος πλημμυρίζει την ψυχή σου κάθε φορά που πας να…

Back in Time

10 ταινίες και ο λόγος που άλλαξαν τη ζωή μου

1. Όσα παίρνει ο άνεμος Για την ανεπανάληπτη φράση της Katie Scarlett…

Τα video games που μας μεγάλωσαν

Τα ηλεκτρονικά παιχνίδια που αγαπήθηκαν στο παρελθόν είναι πάρα πολλά…

Οι 11 κορυφαίες ταινίες του Γούντι Άλεν

Ο Γούντι Άλεν έχει στο βιογραφικό του πλειάδα έργων και θεωρείται ως…

Η «ψυχή» των Queen, Φρέντι Μέρκιουρι

Στις 5 Σεπτεμβρίου του 1946, γεννήθηκε ο πιο χαρισματικός ροκ…

Αντρέι Ταρκόφσκι, ο ποιητής της εικόνας που «μιλούσε» με τη σιωπή

Ο Αντρέι Αρσένιεβιτς Ταρκόφσκι (1932-1986) αποτελεί έναν από τους…

«Ο γέρος και η θάλασσα» του Χέμινγουεϊ σε ένα εντυπωσιακό animation φιλμ

Βασισμένη στη πασίγνωστη νουβέλα του Έρνεστ Χέμινγουεϊ «Ο γέρος και η…

Επιλογές Συντακτικής Ομάδας

Κοινωφελής Εκμετάλλευση

Είμαι 1 χρόνο άνεργη, πτυχιούχος άνεργη. Έτσι, θεώρησα ότι η…

Θρίλερ και ταινίες τρόμου που άφησαν εποχή (Β' μέρος αφιερώματος)

Συνεχίζοντας το αφιέρωμα για τις καλύτερες ταινίες τρόμου και θρίλερ…

Κλεπτομανία

Η κλεπτομανία ορίζεται ως μία συναισθηματική διαταραχή του ελέγχου…

Καρυωτάκης - Πολυδούρη: Μια ιστορία από το παρελθόν

Είναι φορές που δύσκολα μπορείς να ξεχωρίσεις αν τα γεγονότα που…

Διάσημοι άνθρωποι που οδηγήθηκαν από την αποτυχία στην επιτυχία

Αν δεν αποτύχεις στη ζωή, δεν θα μπορέσεις ποτέ να γευτείς την…

Οι τεχνικές προπαγάνδας των ΜΜΕ

Του Ευστράτιου Παπάνη* Κατά τον Ellul (1965) η προπαγάνδα αποτελεί…
Στείλε το άρθρο σου

transparent

transparent


Το tempo.gr χρησιμοποιεί cookies για να σας προσφέρει τις καλύτερες υπηρεσίες. Χρησιμοποιώντας τον ιστότοπό μας, αποδέχεστε τη χρήση των cookies. Μάθετε περισσότερα.

Δέχομαι τα cookies από αυτό τον ιστότοπο.
Όροι χρήσης