Πολλές καθημερινές και μία αξιοσημείωτη τοξικότητες
Ο Πρωθυπουργός στο πρόσφατο κυριακάτικο μήνυμά του τόνισε ότι δεν μπορεί να σιωπήσει στην κανονικοποίηση της τοξικότητας που βιώνουμε το τελευταίο διάστημα. Ακούγοντας το παραπάνω, συμπεραίνει κανείς ότι μέχρι πρότινος μάλλον ζούσαμε καλά και ήρεμα. Άλλαξαν ξαφνικά οι ζωές μας και ‘τοξικοποιηθήκαμε’. Σε τέτοιο βαθμό μάλιστα, που προκάλεσε και την αντίδραση του Πρωθυπουργού. Τι συνέβη λοιπόν;
Το BBC αναφέρει τον όρο τοξική πολιτική και την ορίζει ως ένα πολωμένο, δυσλειτουργικό περιβάλλον, το οποίο χαρακτηρίζεται από ακραία προσωπική υβριστική συμπεριφορά, απειλές βίας κατά αξιωματούχων με έξαρση του αντικοινωνικού λόγου όπου απειλεί σημαντικά τις δημοκρατικές διαδικασίες. Με άλλα λόγια, η τοξικότητα περιλαμβάνει ψέμα, σκόπιμη δημιουργία εσφαλμένων εντυπώσεων, πρόκληση αναίτιων εντάσεων, συκοφαντία, επιδίωξη ατομικών συμφερόντων εις βάρος άλλων προσώπων και ομάδων.
Το πολωμένο και δυσλειτουργικό περιβάλλον το βλέπουμε συνέχεια. Στις τηλεοπτικές εκπομπές και στα κοινωνικά δίκτυα οι απόψεις εκφράζονται με έναν απόλυτο τρόπο, σε ένα πλαίσιο αντιθέσεων που δεν φαίνεται να υπάρχει ‘κοινός τόπος’ μεταξύ των απόψεων. Αυτός ο τρόπος αντιπαράθεσης αντανακλά σε μεγάλο βαθμό και τις συζητήσεις στην Βουλή. Στο τηλεοπτικό πεδίο, αν προσθέσει κανείς και τις φανερές/κρυφές ατζέντες δημοσιογράφων και καναλιών, τότε έχουμε την πιο τέλεια συνταγή για σύγχυση και σκόπιμη δημιουργία εντυπώσεων. Ένα παράδειγμα για του λόγου το αληθές. Εδώ και μια βδομάδα βουλευτές/υπουργοί της Νέας Δημοκρατίας – στα πλαίσια της δικογραφίας για τον ΟΠΕΚΕΠΕ- αναφέρονται σε επικείμενη ανανέωση της θητείας της Πόπης Παπανδρέου (Ευρωπαία Εισαγγελέας) ως λόγο που ‘καθυστερεί’ την δικογραφία. Οι βουλευτές του ΠΑΣΟΚ και του ΣΥΡΙΖΑ δηλώνουν ότι η θητεία της έχει ήδη ανανεωθεί από τον περασμένο Νοέμβριο. Αυτό το παιχνίδι ‘άσπρο-μαύρο’ το βλέπουμε πολλές φορές, τώρα πια και σε θέματα ‘καθαρής’ πληροφορίας όπως στο παραπάνω παράδειγμα. Κανένας τηλεοπτικός δημοσιογράφος δεν μπήκε στον κόπο να μας δώσει την πληροφορία ότι όντως η θητεία της κ. Παπανδρέου ανανεώθηκε τον περασμένο Νοέμβριο. ΄Φροντίδα’ για τα αφηγήματα των πολιτικών ή πραγματική άγνοια; Όποιος και να είναι ο λόγος, το αποτέλεσμα οδηγεί σε σύγχυση και σκόπιμη ή και τυχαία παραπλάνηση γιατί ο τηλεθεατής θα ‘οδηγηθεί΄ να πιστέψει την εκδοχή εκείνου του προσώπου που αντιπροσωπεύει το κόμμα του. Ο συναισθηματισμός είναι καλός αλλά στην πολιτική ο συναισθηματισμός πολώνει.
Υβριστικές και συκοφαντικές συμπεριφορές επίσης βλέπουμε συχνά και σε… επεισόδια και μέσα στην Βουλή και έξω από αυτήν. Οι συγκρούσεις μεταξύ του υπουργού Υγείας και της κ. Κωνσταντοπούλου είναι γνωστές. Εκφράσεις τύπου ‘αριστεροί τεμπέληδες’ ή ‘δεξιοί φασίστες’ ακούγονται επίσης πολύ συχνά από βουλευτές/πολιτευτές που θέλουν να ‘μειώσουν’ την αξία του συνομιλητή τους. Αυτή η απαξία του ‘άλλου’ είναι ακόμη πιο έντονη στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Όταν όμως στόχος γίνεται η ηθική απαξίωση του συνομιλητή και όχι η ανάδειξη αδυναμιών των επιχειρημάτων, τότε ξανά οδηγούμαστε σε πόλωση. Στο ίδιο μήκος κύματος τοξικότητας είναι και οι κενές εκφράσεις τύπου ‘αναλάβαμε την πολιτική ευθύνη’ ή ‘κάναμε λάθος’ χωρίς να εξηγούν και να δηλώνουν ξεκάθαρα πώς έγινε το λάθος, πώς θα διορθωθεί, τι μελλοντικές διαδικασίες θα εξασφαλίσουν ομαλές λειτουργίες, κτλ. Έτσι οι δυσλειτουργίες συνεχίζονται για να γίνουν διαχρονικές και το καλύτερο ‘άλλοθι’ για την εκάστοτε κυβέρνηση προκειμένου να αποφεύγει τις ευθύνες της. Τι συνέβη όμως τώρα και επέλεξε ο Πρωθυπουργός να μιλήσει για επικίνδυνη τοξικότητα; Ο Πρωθυπουργός συνέδεσε την τοξικότητα με το ατυχές ιατρικό συμβάν στενού του συνεργάτη. Απευθυνόμενος στα αντιπολιτευτικά κόμματα μέσα στην Βουλή, τους κατέστησε σχεδόν ‘ηθικούς αυτουργούς’. Αυτή η σύνδεση αποτελεί μια νέα, αξιοσημείωτη τοξικότητα που από ‘δω και στο εξής ίσως γίνει αφετηρία για μια νέα μας παθογένεια που θα γράψει την δική της διαχρονική πορεία.
Τα παραπάνω παραδείγματα και άλλα πολλά είναι ενδεικτικά μιας καθημερινής τοξικότητας που βιώνουμε όλοι και μιας αξιοσημείωτης που βίωσε ο Πρωθυπουργός. Μπορεί να γίναμε πλήρης Δημοκρατία με 8,07 στα 10 όπως δήλωσε ο Πρωθυπουργός και σύμφωνα με το Democracy Index 2024 του Economist Intelligence Unit. Στην κατηγορία όμως ‘Λειτουργία της κυβέρνησης’ το σκορ μας ήταν 6.79 στα 10. Είμαστε πίσω όχι μόνο από χώρες όπως η Νορβηγία (10.00), η Σουηδία (9.58) αλλά και από χώρες όπως η Εσθονία (8.57), ο Μαυρίκιος (7.86), η Ουρουγουάη (9.29), η Κόστα Ρίκα (7.50). Οι δείκτες στην παραπάνω κατηγορία αναφέρονται στην αξιολόγηση της διακυβέρνησης των εκλεγμένων ηγετών, στην ικανότητα της δημόσιας διοίκησης και στην κυβερνητική διαφάνεια. Τα χαμηλά μας σκορ σε αυτούς τους δείκτες είναι αντιπροσωπευτικά μιας καθημερινής, συσσωρευμένης, ‘κανονικοποιημένης’ τοξικότητας που βιώνουμε συνέχεια (π.χ. υποκλοπές, Τέμπη, ΟΠΕΚΕΠΕ, κτλ). Κάποιοι σιωπηλά, κάποιοι φωναχτά, μα πάντα πια χωρίς να ‘πέφτουμε από τα σύννεφα’.
