Το ΠΑΣΟΚ και το τέλος μιας εποχής
- Ορέστης Παπαδήμας ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑ
Το ΠΑΣΟΚ δηλώνει σταθερά «παρών» στο Κοινοβούλιο, όχι όμως και στο πολιτικό μέλλον της χώρας. Η σημερινή του θέση δεν αποτυπώνει πορεία επιστροφής, ούτε συνιστά πειστική επανεκκίνηση. Αντανακλά τη θεσμική αντοχή ενός κόμματος που έχει απωλέσει τον ιστορικό του ρόλο, χωρίς να έχει απωλέσει πλήρως τους μηχανισμούς του.
Για μεγάλο χρονικό διάστημα, το ΠΑΣΟΚ υπήρξε κεντρικός πυλώνας εξουσίας. Διαμόρφωσε κοινωνικές συμμαχίες, ενσωμάτωσε ευρείες ομάδες στο κράτος και καθόρισε τη λειτουργία της δημόσιας διοίκησης. Σήμερα, ωστόσο, δεν εκφράζει κοινωνικά αιτήματα, ούτε παράγει πολιτικό ρεύμα. Περισσότερο διαχειρίζεται την παρουσία του, παρά διεκδικεί ρόλο πρωταγωνιστή.
Η περίοδος των μνημονίων υπήρξε καταλυτική. Όχι μόνο λόγω των σκληρών αποφάσεων, αλλά κυρίως επειδή διέρρηξε τη σχέση εμπιστοσύνης με μεγάλο τμήμα της κοινωνικής του βάσης. Από εκεί και μετά, δεν έχασε απλώς ψηφοφόρους. Έχασε τον ρόλο του ως βασικού πόλου του πολιτικού συστήματος. Οι προσπάθειες ανασύνταξης που ακολούθησαν δεν ανέτρεψαν αυτή την πραγματικότητα. Το κόμμα προσαρμόστηκε για να επιβιώσει, όχι για να ηγηθεί.
Πράγματι, κατάφερε να αντέξει. Η αντοχή αυτή εξηγείται σε μεγάλο βαθμό από το αποτύπωμα του πελατειακού κράτους. Το φαινόμενο δεν υπήρξε μονοκομματικό. Ο δικομματισμός της Μεταπολίτευσης –με το ΠΑΣΟΚ και τη Νέα Δημοκρατία– μοιράστηκε επί δεκαετίες την ίδια «πίτα» εξυπηρετήσεων, διορισμών και δικτύων επιρροής. Πρακτικές που ξεκίνησαν ως παθογένεια κανονικοποιήθηκαν και επιβίωσαν των εκλογικών εναλλαγών, ενσωματωμένες στη λειτουργία του κράτους.
Έτσι, παρά τη συρρίκνωσή του, το ΠΑΣΟΚ δεν αποδομήθηκε οργανωτικά. Συνδικαλιστικοί μηχανισμοί και παγιωμένα δίκτυα στο Δημόσιο εξακολουθούν να υφίστανται, λειτουργώντας με τη δύναμη της συνήθειας. Αυτό εξηγεί γιατί το κόμμα δεν καταρρέει, αλλά και γιατί δυσκολεύεται να πείσει.
Για ένα ευρύ ακροατήριο, παραμένει συνδεδεμένο τόσο με κοινωνικές κατακτήσεις του παρελθόντος όσο και με σοβαρές παθογένειες: αναξιοκρατία, εξυπηρετήσεις, μια διοίκηση που συχνά λειτούργησε περισσότερο ως μηχανισμός διευθετήσεων παρά ως εργαλείο αποτελεσματικής διακυβέρνησης.
Ως εκ τούτου, αν και το ΠΑΣΟΚ διατηρεί κοινοβουλευτική παρουσία, δεν καθορίζει την πολιτική ατζέντα, ούτε συνιστά εναλλακτικό πόλο διακυβέρνησης. Με όρους πολιτικής ανάλυσης, βρίσκεται σε φάση σταθεροποιημένης υποχώρησης: είναι αρκετά ισχυρό ώστε να επιβιώνει, όχι όμως επαρκώς ανανεωμένο ώστε να επιστρέψει.
Σε μια περίοδο όπου η κοινωνία ζητά λειτουργικό κράτος, αξιοκρατία και καθαρές πολιτικές θέσεις, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν το ΠΑΣΟΚ θα συνεχίσει να υπάρχει. Είναι αν μπορεί ακόμη να πείσει ότι έχει κάτι ουσιαστικό να προσθέσει στον πολιτικό διάλογο.
