«Όργουελ: 2+2=5» του Ραούλ Πεκ - Όταν το «1984» μοιάζει λιγότερο δυστοπικό από το σήμερα
- tempo team ΣΙΝΕΜΑ
Το νέο ντοκιμαντέρ «Όργουελ: 2+2=5» του Ραούλ Πεκ έρχεται σε μια εποχή όπου το έργο του Τζωρτζ Όργουελ δεν μοιάζει απλώς επίκαιρο, μοιάζει σχεδόν καθημερινό.
Ο Πεκ, γνωστός για πολιτικά φορτισμένα έργα όπως το I Am Not Your Negro, επιχειρεί να επαναδιαβάσει το εμβληματικό μυθιστόρημα 1984 όχι ως ένα μακρινό δυστοπικό σενάριο, αλλά ως έναν καθρέφτη της σύγχρονης πραγματικότητας.
Το αποτέλεσμα είναι ένα ντοκιμαντέρ που δεν ενδιαφέρεται απλώς να εξηγήσει τον Όργουελ, αλλά να τον φέρει αντιμέτωπο με τον 21ο αιώνα.
Για δεκαετίες, ο όρος «οργουελικός» χρησιμοποιούταν ως συνώνυμο της δυστοπίας: ενός ολοκληρωτικού καθεστώτος που ελέγχει τη σκέψη, τη γλώσσα και την αλήθεια.
Ωστόσο, το ντοκιμαντέρ του Πεκ θέτει ένα πιο άβολο ερώτημα:
μήπως ο κόσμος του 1984 δεν είναι πλέον η χειρότερη εκδοχή του μέλλοντος, αλλά μια πιο «καθαρή» μορφή εξουσίας από τη σημερινή;
Στο οργουελιανό σύμπαν, η εξουσία επιβάλλεται βίαια, ελέγχει τη σκέψη συστηματικά και προσπαθεί να πείσει. Στον σύγχρονο κόσμο, αντίθετα, η εξουσία συχνά νομιμοποιείται δημοκρατικά, η πληροφορία δεν ελέγχεται αλλά πνίγεται μέσα στον θόρυβο, ενώ η αλήθεια δεν διαστρεβλώνεται μόνο, αλλά παύει να έχει σημασία.
«2+2=5»: Όταν δεν χρειάζεται καν να σε πείσουν
Ο τίτλος του ντοκιμαντέρ παραπέμπει άμεσα στην πιο γνωστή φράση του 1984: η επιβολή μιας ψευδούς «αλήθειας» ως πραγματικότητα.
Στον κόσμο του Όργουελ, το καθεστώς προσπαθεί να πείσει ότι 2+2=5. Στον σημερινό κόσμο, το ερώτημα είναι διαφορετικό: Χρειάζεται καν να σε πείσει;
Το ντοκιμαντέρ αναδεικνύει ένα κρίσιμο σημείο: η σύγχρονη εξουσία δεν βασίζεται πάντα στη συνεκτικότητα ή στη λογική. Αντίθετα, λειτουργεί σε ένα περιβάλλον όπου η αντίφαση δεν τιμωρείται, η ασυνέπεια δεν έχει κόστος, η πληροφορία καταναλώνεται επιφανειακά
Η πολιτική επικοινωνία μετατρέπεται σε θέαμα, και η αλήθεια σε ένα ακόμα περιεχόμενο ανάμεσα σε άλλα.
Πολιτική, προπαγάνδα και αδιαφορία
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία του ντοκιμαντέρ είναι ότι μετατοπίζει τη συζήτηση: Δεν εστιάζει μόνο στην προπαγάνδα, αλλά και στην παθητικότητα του κοινού.
Σε αντίθεση με το 1984, όπου οι πολίτες καταπιέζονται, σήμερα έχουν πρόσβαση σε πληροφορία, έχουν θεωρητικά ελευθερία επιλογής, ωστόσο συχνά παραμένουν αδρανείς
Το ερώτημα που τίθεται δεν είναι μόνο «ποιος ελέγχει την αλήθεια», αλλά ποιος ενδιαφέρεται ακόμη για αυτήν;
Ο Ραούλ Πεκ δεν είναι νέος σε τέτοιες θεματικές. Στη φιλμογραφία του επανέρχονται σταθερά ζητήματα όπως η αποικιοκρατία, η εξουσία, η ιστορική μνήμη, η πολιτική ευθύνη
Στο «Όργουελ: 2+2=5» χρησιμοποιεί αρχειακό υλικό, αποσπάσματα, αφηγηματική σύνθεση και δοκίμιο-μορφή για να δημιουργήσει κάτι που βρίσκεται ανάμεσα σε κινηματογραφικό δοκίμιο, πολιτική παρέμβαση και πολιτισμική ανάλυση.
Δεν πρόκειται για «εύκολο» ντοκιμαντέρ, αλλά για ένα έργο που απαιτεί συμμετοχή από τον θεατή.
Αξίζει να το δει κανείς;
Το «Όργουελ: 2+2=5» δεν είναι ένα ντοκιμαντέρ που θα σου αποκαλύψει κάτι εντελώς άγνωστο. Αντίθετα, κάνει κάτι πιο δύσκολο: σε αναγκάζει να δεις αλλιώς όσα ήδη γνωρίζεις.
Μπορεί να μην φτάνει την ανατρεπτική δύναμη του ίδιου του 1984, αλλά είναι επίκαιρο, πολιτικά αιχμηρό και ανοίγει ουσιαστική συζήτηση.
Ίσως, μάλιστα, αυτό είναι το πιο σημαντικό: σε μια εποχή όπου τα αυτονόητα αρχίζουν να μοιάζουν αβέβαια, η υπενθύμισή τους γίνεται πράξη αντίστασης.
Συνοψίζοντας, το ντοκιμαντέρ του Ραούλ Πεκ δεν παρουσιάζει απλώς τον Όργουελ, αφού
τον χρησιμοποιεί ως εργαλείο για να κατανοήσουμε το παρόν.
Τέλος, θέτει ένα ενοχλητικό αλλά αναγκαίο ερώτημα: Μήπως τελικά δεν ζούμε σε έναν οργουελικό κόσμο, αλλά σε κάτι πιο σύνθετο και πιο ανησυχητικό;
